|
|
||||
| 2.Dünya savaşının hemen öncesinde, Alman U-bot filosunun tamamı aslında 1.Dünya savaşı döneminde geliştiren teknolojiye paralel denizaltılardan oluşuyordu. Bu denizaltıların en önemlileri Tip 7C ile daha büyük ve benzer Tip 9B modeli dizel-elektrik u-botlardı. Diğer taraftan İngiltere’nin de sualtı hedeflerinin konumlarının belirleyebilen bir sistem olan ASDIC’i (aktif sonarın atası) geliştirmekte olduğu biliniyordu. Fakat savaş başladığında ASDIC'in Alman denizatlılarına karşı pek beklendiği kadar etkin olamadığı ortaya çıktı. Aslında ASDIC’in bu başarısızlığının temel sebebi Almanların o zamanlar kullandıkları ve Rudeltaktik olarak adlandırılan konvoylara gece, yüzeyde seyrederek guruplar - kurt sürüsü - halinde hücum etmelerinin önemli bir etkisi vardı çünkü ASDIC dalmış bir denizaltının yerini tespit edebilmek amacıyla tasarlanmıştı ve su yüzeyindeki araçları tespit edemiyordu. Dolayısıyla da gece ve kötü hava şartlarında yüzeyden saldıran denizaltıların küçük siluetleri müttefik gemi ve uçakları tarafından görülemiyordu. Bu noktada savaşın başlarında radarların henüz gemi ve uçaklara yerleştirilebilecek kadar küçültülemediği belirtmekte fayda var. Bu nedenle Rudeltaktik ile harekât yapan Tip 7C ve 9B denizaltıları özellikle savaşın başlarında müttefik konvoylarına karşı büyük başarılar kazandılar ve bunun sonucunda da Tip 7C modeli savaş sonuna kadar 700'den fazla üretildi. Fakat yine de Tip 7C sualtında çok yavaştı ve dalış süreleri de oldukça kısıtlıydı. Bu taktiğin başarısı karşısında teknik gelişmeler ikinci plana itildi. Profesör Helmuth Walter'in geliştirdiği havadan bağımsız bir kapalı devre motor sistemi de bundan payını aldı. Oysa Helmuth Walter daha 1935 yılında yeni kapalı devre kimyasal sevk sistemini - walter türbini - donanmaya tanıtmıştı. 1 Aralık 1941'de bir gece Cebelitarık boğazını aşmaya çalışan U-90'ın, üzerine radar yerleştirilmiş bir bombardıman uçağı tarafından tespit edilip batırılmasıyla durum Almanlar aleyhine değişmeye başladı. Almanlar bu olaydan oldukça şüphelendilerse de o günlerde hiç kimse bir radarın uçağa sığabilecek kadar küçültülebileceğine ihtimal vermiyordu. 1943 senesinin ortalarına gelindiğinde ise Alman donanmasındaki denizaltı kayıpları telafi edilemez seviyeye ulaştı. Amiral Dönitz’e göre bunun sebepleri müttefiklerin sonar ve radar teknolojilerinde sağladıkları gelişmeler ve bunların denizaltı avlayan uçak ve gemiler tarafından etkin olarak kullanılmaya başlanmasıydı. Aslında İngiliz ve ABD donanmalarının bu yönde önemli gelişmeler kaydettikleri doğruydu fakat o zaman için Dönitz’in bilmediği Alman haberleşmesinin şifreleme sistemi olan enigma’nın İngilizler tarafından ele geçirilen bir sağlam enigma makinesi yardımıyla çözülmüş olmasıydı. Almanlar kullandıkları şifreleme sisteminin çözülmesinin imkansız olduğuna o kadar inanmışlardı ki Atlantik’te birden bire aşırı miktarda denizaltı kaybetmeye başlamalarına ve müttefik uçak ve gemilerinin u-botlarını koca okyanusta eliyle koymuş gibi bulmalarına rağmen bunun sebebini anlayamadılar. Oysa denizaltıların kendi aralarında ve kıyı üsleriyle yaptıkları tüm güvenli(!) haberleşme müttefikler tarafından çözülüyor ve denizaltılar, konumları öğrenildikten sonra tek tek avlanıyordu. Müttefik uçak ve gemileri daima doğru zamanda doğru yerdeydiler. İşte bu durum Almanları ilk gerçek denizaltıyı yani tamamen sualtında harekat yapabilen bir gemiyi geliştirmeye zorladı diyebiliriz. Böylece özellikle radar tehdidinden sakınılabilecek ve suüstü kuvvetlerinin saldırıları altında bile hedeflenen yüksek sualtı süratleri sayesinde denizaltıların hayatta kalma ihtimali yükselecekti. Tip 21’e kadar, dünya üzerinde üretilen tüm denizaltılar ancak saldırı ve savunma anlarında kısa süreler için su altında kalabilen bunun dışında normal bir gemi gibi su üstünde yol alan araçlardı ve gerçek anlamda denizaltı olduklarını söylemek zordu.
Bu gelişmeler üzerine Kuzey Atlantik’te kötüye giden durumu önlemek için walter türbini kullanan yeni u-botlar inşa edilmesi kararlaştırıldı. Fakat sistemin karmaşıklığı ve tehlikeleri projenin gerçekleştirilmesinde sorunlar yaratıyordu. Bu tehlikelerin başında kapalı devre bir motor olan walter türbininde yakıt olarak kullanılan perhidrolün aşırı derece yanıcı olması geliyordu. Diğer taraftan yakıtın ve yakıcının aynı anda gemide taşınması gerektiğinden büyük bir taşıma kapasitesine de ihtiyaç duyuluyordu. Prof. Walter bunu aşmak için çift cidarlı ve iç gövde kesiti 8 şeklinde bir yapı tasarladı. Bu kesitin üst bölümü mürettebatı, makineleri ve silahları taşırken alt bölümü tamamen hidrojen peroksit (H2O2) taşımak için kullanılacaktı. Sonuç olarak walter türbini bir prototip V80 denizaltısında denendi ve sualtında uzun süre devam ettirilebilen 26 nat’lık (deniz mili / saat) bir sürate ulaşıldı. Fakat geçen 7-8 yıllık dönemde bu konu üzerinde yeterli araştırma ve geliştirme çalışması yapılamaması sebebiyle sistemin filo denizaltılarında kullanılabilir hale getirilmesi mümkün olamadı.
Walter sistemi'nin kullanıma geçirilemeyecek kadar tehlikeli ve karmaşık olması ve acil denizaltı ihtiyaçları sonucunda yeni bir çözüm bulundu. Üretilecek olan yeni prototipte, daha önce perhidrol için ayrılmış olan yakıt tanklarının yerine ilave aküler yerleştirildi (toplam 100 ton civarında) ve sevk için de walter türbini yerine bilinen dizel - elektrik sistemi kullanıldı. Ayrıca Prof Walter’in, dış gövdenin akış hatlarına olabildiğince uydurulması düşünceleri aynen uygulandı. 1930’ların sonlarında bir Hollandalı deniz subayı tarafında geliştirilen şınorkel sistemi de tasarıma eklenerek Tip 21 meydana getirildi. Sonuç olarak yeni gövde formu, daha yüksek güç ve akü kapasitesi ve şınorkel ile donanmış Tip 21 periskop derinliğinde kalarak ve eskiden olduğu gibi elektrik motorlarıyla değil bu defa dizellerle yol alarak oldukça önemli yetenekler kazandı. Bu yeni teknenin performansı o zamanın ölçülerine göre oldukça etkileyiciydi. İlk Tip 21 prototipinin yüzeyden periskop derinliğine dalması sadece 10 saniye sürüyor, 30 metreye ise 40 saniyede ulaşabiliyordu. Fakat bu kadar hızlı dalış yapabilmesini sağlayan dış gövde üzerindeki çok sayıdaki açıklığın gövde etrafındaki akışı olumsuz etkilemesi ve önemli sürat-menzil kayıplarına sebep olması sonucunda bunların sayısı azaltıldı ve yukarıda bahsedilen dalış süresi 15 saniye kadar arttı fakat hedeflenen sürat ve menzil değerlerine de böylece ulaşıldı. Aslına bakılırsa Tip 21’in sualtı performansı hakkındaki istihbaratlar müttefiklerin üzerinde şok etkisi yaptı ve general Eisenhower’a bu denizaltının eğer kullanıma girerse tüm Atlantik’teki deniz ulaşımını engelleyebileceği şeklinde bir rapor sunuldu. Amiral Dönitz ise Tip 21’in performansından çok memnundu. Çok sayıda Tip 21’in inşa edilmesine yönelik bir sipariş verdi. Fakat Tip 21 üretimini olabildiğince engellemeyi hedefleyen müttefik hava bombardımanlarının tersaneler ve elektrik motoru gibi önemli parçaları üreten tesisler üzerindeki yıkıcı etkileri sonucunda inşa programında ciddi aksaklıklar oluyordu. Savaş sonuna yaklaşıldığında yine de 120 civarında Tip 21’in inşası hemen hemen tamamlanmış fakat bunlardan çok azı tam olarak harekata hazır hale getirilebilmişti. Özellikle elektrik motorlarının üretimi konusunda ciddi sıkıntılar vardı. İnşa programının başlamasıyla birlikte Wilhem Gustloff adlı bir yolcu gemisi okul haline getirilerek bu denizaltılarda görev yapacak tüm mürettebatın eğitilmesine başlanmıştı. 30 ocak 1945'de Wilhem Gustloff Alman donanma üssü Gotenhafen’den Kiel’e, servise hazır hale gelen denizaltılara yeni mürettebatlarını götürmek üzere denize açıldı. O gece Sovyet denizaltısı S-13 gönderdiği 3 torpille bu gemiyi batırınca yetiştirilen hemen hemen tüm Tip 21 mürettebatı öldü. Hem tüm mürettebatın kaybı hem de elektrik motorlarını üreten fabrikaların ağır bombardıman altında harap olması sonucunda Dönitz Tip 21 programını iptal etmek zorunda kaldı.
Dizayn dalış derinliği 133m olan Tip 21 için emniyet katsayısı 2.5 olduğundan denizaltı mecbur kaldığı durumlarda (ki bu destroyer saldırılarıydı) 210m civarına kadar dalabiliyordu. O zamanlar destroyerlerde kullanılan en gelişmiş aktif sonarların etkili menzilleri ise 120-130m civarındaydı. Teknenin sualtı performansı ise zamanının tüm denizaltılarıyla karşılaştırıldığında eşsizdi: En yüksek sualtı sürati olan 16.7 nat (deniz mili / saat) 72 dakika boyunca idame ettirilebiliyordu. Bu süre 12 nat sürat için 5 saat ve sessiz seyir kullanıldığında ise 5.2 nat ile 72 saat civarındaydı. Tip 21’e yerleştirilen şınorkel sistemiyle denizaltının hiç su üstüne çıkma ihtiyacı kalmamıştı ve sadece şınorkelin ucu su üstünde kalarak binlerce mil seyir yapabiliyordu. O zamanın uçaklarında kullanılan radarların, özellikle şiddeti 2’den fazla olan denizlerdeki dalgalar arasında bu küçük şınorkeli tespit etmeleri neredeyse imkansızdı. Ayrıca dış gövdenin ve kulenin akış hatlarına uydurulması teknenin sonar kesitine de oldukça küçültmüştü. Radar emici malzemeler ve ses emici kaplamalar da ilk kez bu denizaltılar üzerinde uygulanmıştır. Savaş sonunda ele geçirilen denizaltılar ve mühendisler Amerikalılar, İngilizler, Fransızlar ve Ruslar arasında paylaşıldı. Her dört ülkenin savaş sonrası tasarımları bu ele geçen denizatlılardan türetilmiştir. Amerikalılar Tip 21'i taklit ederek savaş sonrasındaki ilk modelleri olan Tang’leri ürettiler, bu modelden denizaltılar halen bizim Deniz Kuvvetlerimizde kullanılmaktadır (TCG Hızır Reis). Ruslar ise savaş bittiği sırada Gdansk (Danzig) tersanelerinde inşa halinde olan 5 adet Tip 21’in üretimini tamamlayıp donanmalarında kullanmaya başladılar ve bunun ardından da Tip21’i taklit ederek, Nato tanımlamasıyla Whiskey sınıfı denizaltılardan çok sayıda (300 kadar) ürettiler. Meraklılar bu Whiskey sınıfı denizaltılarda iki adet bulunan 5 kanatlı pervanelerden birini İstanbul’daki Koç Sanayi Müzesinde görebilirler :). Fransızlar da savaş sonrasında Tip 21’i olduğu gibi kopyalayarak kendi donanmaları için Narvel sınıfı tekneleri ürettiler.
Alman Donanması tarafından Tip 21 için belirlenen
(ve bazılarına tarihte ilk olarak ulaşılan; kırmızı ile gösterilenler)
bazı önemli tasarım hedefleri şunlardı: Denizaltı tarihinde Tip 21’den sonra gelen en büyük gelişme ise Amerikan deneysel denizaltısı Albacore ile gerçekleşti. Bugün mevcut olan hemen tüm modern dizel-elektrik denizaltılar, örneğin bizim Deniz Kuvvetlerimiz tarafından da kullanılan Tip 209 türevleri İsveç, Hollanda, Fransa tasarımları temelde Tip 21 - Albacore melezi araçlardır. Tip 21 ve diğer 2.Dünya Savaşı Alman denizaltıları için daha fazla bilgi almak isterseniz mükemmel bir site olan uboat.net'e bir göz atmanızı tavsiye ederim. |
||||
| Tip 21 - Elektrobot | ||||
| Tasarım: Helmuth Walter
(baş tasarımcı) |
||||
